Thuyền lớn, buồm căng, gió lộng

Từ ngữ trong biên tập

Posted in CÔNG VIỆC, Cóp nhặt linh tinh, download, Ebook by Peony Hằng Phương on 10 Tháng Tư 2013

TỪ NGỮ – trích chương 3 – Editorial Eye

Sử dụng cẩm nang phong cách

Các nhật báo thừơng sử dụng những cẩm nang phong cách để dùng từ cho nhất quán, giúp độc giả khỏi rối trí. Phóng viên và biên tập viên thường xuyên tham khảo cẩm nang phong cách khi làm việc. Một nữ sinh viên báo chí sau khi tốt nghiệp đựoc tuyển vào làm phóng viên cho AP đã nói đùa rằng cuốn Stylebook luôn dính liền với cô như một phần cơ thể- và nói thế là không hề cường điệu. Không có danh sách hay bản liệt kê nào có thể trả lời đựoc nhiều vấn đề về cách dùng từ cho bằng một cuốn cẩm nang phong cách. Với người biên tập, những vấn đề quan tâm nhất cần tham khảo là:

Quy ước viết tắt: khi nào thích hợp dùng từ viết tắt trong các niên đại, địa chỉ, tham chiếu địa lý, tên tổ chức, công ty…

Xưng hô lịch sự: Tòa soạn của bạn có sử dụng cách gọi ông, bà, cô, ngài không hay chỉ gọi tên?

Thuật ngữ thể thao, khoa học, quân sự, y khoa, pháp lý, tài chính…. Những thuật ngữ này sử dụng có chính xác không? Các thuật ngữ ấy khá phổ biến, hầu như ai cũng hiểu, hay cần phải giải thích?

Địa lý. Tên thành phố nào có thể đứng một mình, và tên thành phố nào cần nêu rõ địa hạt hay tiểu bang để dễ xác định?

Các chữ số: Khi nào nên viết bằng số và khi nào nên viết bằng chữ.

Tham chiếu tôn giáo: nội dung tin bài có sử dụng đúng thuật ngữ và mô tả đúng các nhân vặt nghi thức tôn giáo không?

Tiếng lóng: Dùng “nhóc con” thay cho “trẻ em” đựoc không? Thay “cảnh sát” bằng “cớm” thì sao? Mọi biên tập viên thời sự đều cố gắng không dùng tiếgn lóng. Nhưng quy định của báo bạn có cho những baà phi thời sự và trang thể thao đựoc phép khác biệt với các trang thời sự không?

Chức danh: khi nào thì viết hoa các chức danh? Có nên viết tắt các chức danh không?

Tránh dùng từ thừa

Khi nói, những từ thừa có thể vô hại. Nhưng trong tin bài thời sự, vốn luôn đựoc phóng viên xử lý với tốc độ nhanh nhất và độc giả tiếp nhận với tốc độ tưong đưong, thì những từ thừa có thể phá hoại tiết tấu dồn dập của nội dung. Còn không thì chúng ít nhất cũng chiếm đoạt phần diện tích trang báo mà lẽ ra phải đựoc sử dụng hiệu quả hơn. Từ ngữ thừa thãi vi phạm một nguyên tắc quan trọng nhất của kỹ thuật viết văn: Đơn giản chính là sức mạnh. Sẽ chẳng có ai thèm nhớ tới bài diễn văn của Martin Luther King ở đài tưỏng niệm Lincoln nếu như ông ấy đã nói: Tôi hiện đang trải qua một sáng tạo hình thành từ óc tưỏng tượng. Ông đã nói: Tôi có một giấc mơ. Chúng ta sẽ không bao giờ quên câu nói đó.

Một số thói quen dùng từ thừa chỉ đơn thuần là sự lặp lại ý nghĩa đã hàm chứa sẵn, như cụm từ: “Nơi ẩn náu an tòan”, “Quà tặng miễn phí”, “vị khách đựoc mời”.

Sau đây là một vài ví dụ

Ông ấy đã nhắc nhở chúng tôi ba lần khác nhau về việc ông ta đã sống trong thành phố này suốt 20 năm vừa qua à ông ấy nhắc lại ba lần rằng ông đã sống trong thành phố này suốt 20 năm

Lý do mà chúng tôi xem đựoc nhiều bộ phim như thế là vì một người bạn thân của chúng tôi sở hữu cửa hàng Video riêngà Chúng tôi xem đựoc nhiều bộ phim như thế nhờ có một bạn thân là chủ cửa hàng video

Trong nhiều trưòng hợp, một cuộc tiếp xúc trong tưong lai là điều cần thiết về sau à Một cuộc tiếp xúc trong tưong lai là điều cần thiết

Hai người có chung một mối hiềm thù riêng là căm ghét lẫn nhau à Hai người căm ghét nhau

Dọn sạch những từ ngữ sáo mòn

Từ sáo mòn hủy hoại sự tươi mới của mạch văn. Chúng nói với độc giả: Ở đây chẳng có gì mà bạn chưa biết. Trong tưòng thuật thời sự, có mục tiêu chuyển tải cảm giác cấp bách, từ ngữ sáo mòn đặc biệt tai hại. Khi bạn gặp phải một từ ngữ sáo mòn trong nội dung đang biên tập, bạn có ba lựa chọn: Để nguyên đó, loại bỏ đi, thay đổi nó. Lựa chọn cuối thưògn là tốt nhất nhưng bạn phải hội ý với phóng viên. Nên thay những từ ngữ sáo mòn bằng những mô tả cụ thể. Bất kỳ mô tả nào cũgn đưa độc giả đến gần với sự kiện hơn là những từ ngữ rỗng tuyếch đã quá quen thuộc. Bạn càng giúp độc giả “nhìn thấy” câu chuyện, họ càng thích đọc tiếp.

Đơn giản hóa các biệt ngữ và từ khoa trương

Mọi nghề nghiệp đều có biệt ngữ riêng. Nhiều khi thứ ngôn gnữ đó đựoc cố tình tạo ra để che đậy một sự thật khó chịu. Một công ty tuyên bố một “chưong trình tăng cưòng chất lưọng nhân sự” hay “kế hoạch điều phối nguồn nhân lực” thực chất đã không muốn phải nói thẳng ra sẽ : sa thải bớt nhân công. Có khi , biệt ngữ chỉ đơn thuần là cách nói chuyện giữa các chuyên gia với nhau về những vấn đề chuyên môn, chẳng hạn, như hai bác sĩ bàn luận về nocturnal enuresis thay vì “bệnh đái dầm”. Trong cả hai trưòng hợp, công việc của phóng viên thời sự là phải diễn dịch những biệt ngữ này thành ngôn ngữ phổ thông. Sử dụng biệt ngữ làm giảm sức mạnh truyền thông và khiến độc giả xa lánh. Giống như mọi ngành nghề khác, nghề báo cũng có những biệt ngữ, nhưng đó là ngôn gnữ chỉ sử dụng trong tòa soạn chứ không dùng để truyền thông với độc giả.

Dù những từ khoa trương không chưóng tai như biệt ngữ, chúng vẫn không có chỗ đứng trong các bản tin. Tại sao lại viết với ai đó “hiện đựoc tiểu bang tuyển dụng” thay vì người đó” đang làm việc cho tiểu bang” , tại sao nói ai đó “từ trần tại tư gia” mà không nói “chết ở nhà riêng”

Giải thích các thuật ngữ phức tạp hay lạ thưòng

Thưòng thì cách tốt nhất để xử lý các thuật ngữ hay lạ thưòng thì nên giải thích cho độc giả hiểu đựoc khái niệm trước đã rồi mới sử dụng thuật ngữ đó trong nội dung. Nhưng phải cẩn thận, đừng xem thưògn độc giả. Khi một gia đình trong vùng trúng số 20 triệu $, thì không cần giải thích “xổ số” là gì? Ai mà chẳng biết.

Phải thừa nhận nhà báo rất khó xác định xem công chúng biết đến chừng nào. Hãy suy nghĩ theo cách này: một bài viết giống một lá thư gửi cho người bạn thông minh. Người này cũng nhanh trí và từng trải như bạn, chỉ có điều, người đó không có mặt ở sự kiện mà bạn chứng kiến. Hãy luôn nhớ đến công chúng cụ thể ấy để xác định giọng điệu và mức độ giải thích tưong xứng với nội dung câu chuyện.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: