Thuyền lớn, buồm căng, gió lộng

Hiểu ý nghĩa văn phạm và cú pháp trong việc biên tập

Posted in Cóp nhặt linh tinh by Peony Hằng Phương on 10 Tháng Tư 2013

Trích Editorial Eye Chương 3

Bạn nói năng lưu loát? Xin chúc mừng. Bạn viết rất hiếm khi sai ngữ pháp? Điều đó cũng tốt. Nhưng còn khả năng phát hiện lỗi trong các tác phẩm của người khác thì sao? Nói cách khác, bạn giỏi đến đâu trong vai trò người biên tập bản thảo cuối? Hãy thử biên tập mẩu quảng cáo sau đây. Một nhà xuất bản địa phưong đã đăng rao vặt này trên một nhật báo khi cần tuyển dụng một biên tập viên bản thảo:

Hãy khởi động kỹ năng biên tập của bạn trước khi đọc quảng cáo này. Sẵn sàng chưa? Networking Management là một tạp chí kinh tế/thưong mại của ngành truyền thông đa phưong tiện đang cần tuyển dụng một người có chuyên môn biên tập trong lãnh vực chuyênngành có ít nhất 3 năm kinh nghiệm viết và biên tập bản thảo. Kỹ năng làm việc trên máy tính là bắt buộc, hiểu biết cơ bản quy trình thiết kế và sản xuất là lợi thế. Có bằng cứ nhân Báo chí hoặc một lãnh vực liên quan cũng quan trọng, bạn phải là người có khả năng học hỏi nhanh xử lý được nhiều dự án vào thời hạn chót. Bạn sẽ biên tập chủ lực các bài chuyên mục điều phối và viết mục Sản phẩm mới của các tạp chí, và viết tin khi cần. Dự các hội chợ thưong mại và các cuộc họp báo không thường xuyên cũng là một phần trách nhiệm đòi hỏi.

Tác giả của rao vặt này là Joanie Wexler, biên tập viên của nhà xuất bản PennWell ở Westford, bang Massachusetts. Bà đã quá mệt mỏi khi phải phân loại hàng trăm bản lý lịch của người xin việc mà không hề biết kỹ năng của họ ra sao. Bà biết sẽ óc ít người nộp đơn với những thông báo tuyển dụng đòi hỏi chuyên môn cụ thể. Bà không cần có thật nhiều ứng viên mà cần có ngay những ứng viên tiềm năng. Vì thế, dưới đoạn văn trên, bà khẩn khỏan viết thêm: “Nếu bạn cho rằng mẩu quảgn cáo này đã hòan chỉnh, xin vui lòng tìm việc ở lĩnh vực khác” Hiệu nghiệm! Công ty của bà nhận được không nhiều đơn dự tuyển và chính kỹ năng biên tập của ứng viên thể hiện qua quảng cáo trên đã giúp bà xếp hạng và chọn đựơc người biên tập giỏi.

Có thể bạn chẳng bao giờ phải biên tập một mẩu rao vặt để đựơc tuyển dụng, nhưng có nhiều khả năng là bạn phải làm bài trắc nghiệm kỹ năng. Và rất nhiều khả ăngn là bài trắc nghiệm ấy sẽ tập trung vào những điểm tinh tế của ngữ pháp và cú pháp. Bạn không thể làm công việc này mà không am tưòng ngôn ngữ. Đơn giản vậy thôi. Thực tế, bất kỳ ai viết tin hay đọc tin đều cần thông thạo các quy tắc văn phạm và cách dùng từ. Ngày càng có nhiều phóng viên báo in làm thêm việc tưòng thuật truyền hình. Ngòai ra, thời gian dành cho biên tập và sản xuất chưong trình bị rút ngắn hơn trước. Nhà báo phải chính xác và tự tin khi sử dụng ngôn ngữ.

Thế nhưng nhiều nhà báo lại gan dạ tưòng thuật những cuộc chiến tranh du kích, tỏ ra hoảng hốt khi nghe tới hai chữ Văn phạm. Đó chỉ là một hệ thống, một phương pháp liên kết từ ngữ theo nhữgn cấu trúc nhằm chuyển tải cùng một ý nghĩa đến bất kỳ người đọc hoặc người nghe nào. Hãy nhớ câu hỏi triết học này: Nếu một cái cây gãy đổ trong rừng khi không có người nào gần đó nghe thấy thì nó có tạo ra âm thanh nào không? Nếu nhà báo tưòng thuật những thông tin gây chấn động mà chẳng ai hiểu nổi thì bản tin của họ đã không cung cấp đựoc thông tin gì hết.

Cả người viết và biên tập đều phải am tưòng văn phạm. Tai họa của mọi người biên tập viên chính là những phóng viên vui vẻ tung hòanh trên nhữgn vùng cấm của ngữ pháp với tinh thần lạc quan: Không sao, sai thì biên tập viên sửa. Nưhng nếu chỉ cần giỏi văn phạm thôi là đủ để viết hay thì bất kỳ ai kiên trì tham khảo sách ngữ pháp cũng có thể sáng tạo những áng văn tuyệt tác. Nhưng viết hay cần nhiều yếu tố khác chứ không chỉ là văn phạm chính xác. Người viết cần có quan điểm về thế giưói và mọi câu chuyện trên đời, cần tinh tưòng để chuyển tải quan điểm của mình với độc giả, và cần một yếu tố rất khó nắm bắt: Phong cách.

Với cả phóng viên lẫn biên tập viên, khái niệm “ phong cách” mang nhiều ý nghĩa khác nhau- từ những quan tâm cụ thể về các quy định của tòa soạn cho tới những câu hỏi khó xác định hơn nhiều về những phẩm chất của một câu văn tốt, đoạn văn hay, bài viết tuyệt vời. Cách viết có súc tích và sinh động không? Các viết có tránh đựơc những từ sáo mòn, đơn giản hóa những khái niệm phức tạp, có động lực thúc đẩy độc giả đi tiếp không? Cách viết có trôi chảy không? Những vấn đề này hò hét trong tâm trí người biên tập, kêu gào sự quan tâm, cùng bao vấn đề khác liên quan đến chấm câu văn phạm.

Phong cách có thể là khái niệm khó xác định nhưng ai cũng từng trải nghiệm những tác động của nó. Bạn đọc hai bài viết về cùng sự kiện sẽ ngạc nhiên khi thấy rằng dù cả hai bài viết cùng chứa đựng thông tin giống nhau. Một bài sẽ  cuốn hút chú ý trong khi bài kia cứ như quả bóng xì hơi chẳng ai màng tới. Hoặc chính bạn từng viết một bài hết sức vất vả nhưng rồi tìm đựoc một bài của người khác viết, bài của bạn trúc trắc, bài người kia bay bổng. Vấn đè ở đâu- chính là phong cách.

Phong cách bao quát một số vấn đề – trọng tâm, bố cục, giọng điệu- thường là lãnh vực của biên tập viên phân công hơn là của biên tập viên bản thảo cuối. 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: