Thuyền lớn, buồm căng, gió lộng

THỰC TRẠNG ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH DỊCH VỤ LOGISTICS TẠI VIỆT NAM

Posted in Eco_Com: Thương mại, ngoại thương, Eco_Macro: kinh tế vĩ mô, Tư duy by Peony Hằng Phương on 17 Tháng Mười 2008

bài viết từ saga

logictics.jpg
Nguồn nhân lực
đối với bất cứ doanh nghiệp dịch vụ nào cũng đều là yếu tố quyết định
sự thành công của doanh nghiệp đó trên thương trường. Trong những năm
gẩn đây, ngành dịch vụ logistics tại Việt Nam đã và đang phát triển rất
nhanh chóng, từ một vài doanh nghiệp giao nhận quốc doanh của đầu thập
niên 90 đến nay đã có hơn 600 công ty được thành lập và hoạt động từ
Nam, Trung, Bắc. Theo thông tin từ Sở kế hoạch đầu tư TP.HCM thì trung
bình mỗi tuần có một công ty giao nhận, logistics được cấp phép hoạt
động hoặc bổ sung chức năng logistics. Sự phát triển ồ ạt về số lượng
các công ty giao nhận, logistics trong thời gian qua là kết quả của Luật doanh nghiệp
sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1-1-2000 với việc dở bỏ rất nhiều rào cản
trong việc thành lập và đăng ký doanh nghiệp. Hiện nay, đối với doanh
nghiệp làm dịch vụ giao nhận, logistics tại Việt Nam, vốn và trang
thiết bị, cơ sở hạ tầng, ngay cả các điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn
của ngành cũng không còn là rào cản nữa và lợi nhuận biên (profit
margin), lợi nhuận trên vốn tương đối cao (theo các thống kê ở mức
trung bình ngành vào khoảng 18-20%). Cứ theo đà này thì trong vài năm
nữa Việt Nam sẽ vượt cả Thái Lan (1100 công ty), Singapore(800),
Indonesia, Philipin (700-800) về số lượng các công ty logistics đăng ký
hoạt động trong nước. Các công ty giao nhận nước ngoài, mặc dù các quy
định về pháp luật Việt Nam chưa cho phép thành lập doanh nghiệp 100%
vốn nước ngoài, bằng cách này, cách nọ cũng thành lập chừng vài chục
doanh nghiệp, chủ yếu tại TP.HCM. Việc phát triển nóng của ngành
logistics theo chúng tôi là điều đáng lo ngại do các doanh nghiệp Việt
Nam hiện nay, xét về quy mô (con người, vốn, doanh số…) vẫn rất nhỏ bé,
ngoại trừ vài chục doanh nghiệp quốc doanh và cổ phần là tương đối lớn
(từ 200-300 nhân viên), số còn lại trung bình từ 10-20 nhân viên, trang
thiết bị, phương tiện, cơ sở hạ tầng còn thấp kém, chủ yếu mua bán cước
tàu biển, cước máy bay, đại lý khai quan và dịch vụ xe tải, một số có
thực hiện dịch vụ kho vận nhưng không nhiều. Nói chung là hoạt động
thiếu đồng bộ, manh mún và quy mô nhỏ, mức độ công nghệ chưa theo kịp
các nước phát triển trong khu vực Đông Nam Á.

Do phát triển nóng nên nguồn nhân lực
cung cấp cho thị trường logistics tại Việt Nam hiện nay trở nên thiếu
hụt trầm trọng. Theo thông tin chúng tôi có được từ các công ty săn đầu
người như KPMG về việc tuyển chọn nhân viên kinh doanh (sales), các
doanh nghiệp tư nhân tại TP.HCM đăng báo tìm người… trong 3, 4 tháng
vẫn không tìm ra người theo yêu cầu.

education2.jpgTheo
VIFFAS, hiện chưa có thống kê chính xác về nguồn nhân lực phục vụ. Nếu
chỉ tính riêng các công ty thành viên Hiệp hội (có đăng ký chính thức),
tổng số nhân viên vào khoảng 5000 người. Đây là lực lượng được coi là
chuyên nghiệp. Ngoài ra ước tính có khoảng 4000…
người thực hiện dịch vụ giao nhận vận tải bán chuyên nghiệp hoặc chuyên
nghiệp khác nhưng chưa tham gia hiệp hội. Các nguồn nhân lực nói trên
được đào tào từ nhiều nguồn khác nhau. Ở trình độ cấp đại học, được đào
tạo chủ yếu từ trường đại học Kinh tế và đại học Ngoại thương. Ngoài
ra, nguồn nhân lực còn được bổ sung từ những ngành đào tạo khác như
hàng hải, giao thông, vận tải, ngoại ngữ…

Đánh giá về nguồn
nhân lực phục vụ trong ngành logistics hiện nay, trước hết là đánh giá
đội ngũ cán bộ quản lý, điều hành. Trong các doanh nghiệ[p quốc doanh
và cổ phần hóa thì cán bộ chủ chốt được Bộ, ngành chủ quản điều động về
điều hành các công ty, đơn vị trực thuộc ở miền Nam là thời gian sau
ngày giải phóng. Đội ngũ này hiện nay đang điều hành chủ yếu các doanh
nghiệp tương đối lớn về quy mô và có thâm niên trong ngành, chẳng hạn
trong lĩnh vực dịch vụ hàng hải, kho vận, đa số đạt trình độ đại học.
Hiện thành phần này đang được đào tạo và tái đào tạo để đáp ứng nhu cầu
quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại phong cách quản lý cũ, chưa chuyển
biến kịp để thích ứng với môi trường mới, thích sử dụng kinh nghiệm hơn
là áp dụng khoa học quản trị hiện đại. Trong các công ty giao nhận mới
thành lập vừa qua, chúng ta thấy đã hình thành một đội ngũ cán bộ quản
lý trẻ, có trình độ đại học, nhiều tham vọng nhưng kinh nghiệm kinh
doanh quốc tế và tay nghề còn thấp. Lực lượng này trong tương lai gần
sẽ là nguồn bổ sung và tiếp nối các thế hệ đàn anh đi trước, năng động
hơn, xông xáo và ham học hỏi.

Về đội ngũ nhân viên phục vụ:
là đội ngũ nhân viên chăm lo các tác nghiệp hàng ngày, phần lớn tốt
nghiệp đại học nhưng không chuyên, phải tự nâng cao trình độ nghiệp vụ,
tay nghề trong quá trình làm việc. Lực lượng trẻ chưa tham gia nhiều
vào hoạch định đường lối, chính sách, ít tham gia đóng góp ý kiến để
xây dựng và phát triển ngành nghề.

Về đội ngũ nhân công lao
động trực tiếp: đa số trình độ học vấn thấp, công việc chủ yếu là bốc
xếp, kiểm đếm ở các kho bãi, lái xe vận tải, chưa được đào tại tác
phong công nghiệp, sử dụng sức lực nhiều hơn là bằng phương tiện máy
móc. Sự yếu kém này là do phương tiện lao động còn lạc hậu, chưa đòi
hỏi lao động chuyên môn.

Về chương trình đào tạo, nâng cao
tay nghề trong ngành logistics hiện nay, theo chúng tôi, được thực hiện
ở 3 cấp độ: 1) tại các cơ sở đào tạo chính thức: 2) đào tạo theo chương
trình hiệp hội; 3) đào tạo nội bộ trong doanh nghiệp.

education3.jpgTại
các cơ sở đào tạo ở các trường đại học, cao đẳng. Theo đánh giá của
VIFFAS chương trình đào tạo về logistics còn yếu và nhỏ lẻ (khoảng
15-20 tiết học trong môn vận tải và bảo hiểm ngoại thương), chủ yếu đào
tạo nghiên về vận tải biển và giao nhận đường biển. Tại các trường đại
học Kinh tế, trong chương trình quản trị sản xuất (operation
management-OM) có trình bày sơ lược về quản trị dây chuyền cung ứng
(supply chain management-SCM) và quản trị vật tư, như một phần của môn
vận trù học. Nghiệp vụ logistics trong giao nhận hàng không chưa được
xây dựng thành môn học, chưa có trường đại học nào đào tạo hay mở những
lớp bồi dưỡng ngắn hạn. Với thời lượng môn học như vậy, bài giảng chỉ
tập trung giới thiệu những công việc trong giao nhận, quy trình và các
thao tác thực hiện qua các công đoạn. Chương trình tương đối lạc hậu,
giảng dạy theo nghiệp vụ giao nhận truyền thống là chủ yếu. Các kỹ
thuật giao nhận hiện đại ít được cập nhật hóa như vận tải đa phương
thức, kỹ năng quản trị dây chuyền chuỗi cung ứng, các khái niệm mới như
“one stop shopping”, Just in time (JIT-Kanban)… Tính thực tiễn của
chương trình giảng dạy không cao, làm cho người học chưa thấy hết vai
trò và sự đóng góp của logistics, giao nhận vận tải trong nền kinh tế.

Về
phía Hiệp hội: trong thời gian qua VIFFAS đã và đang kết hợp với các
hiệp hội giao nhận các nước ASEAN (AFFA), các chương trình của Bộ Giao
thông vận tải, tổ chức các khóa đào tạo nghiệp vụ giao nhận, gom hàng
đường biển, liên kết với trường Cao đẳng Hải quan mở lớp đào tạo về đại
lý khai quan, cấp bằng, chứng chỉ cho các hội viên tại TP.HCM, Đà Nẵng
và Hà Nội. Về giao nhận hàng không, trước kia, hiệp hội vận tải hàng
không quốc tế – IATA thông qua Vietnam Airlines đã tổ chức được một số
lớp học nghiệp vụ và tổ chức thi cấp bằng IATA có giá trị quốc tế. Hiện
nay, chương trình này vẫn không tiến triển do tính không chính thức, số
lượng người tham gia hạn chế, chỉ mang tính nội bộ và chưa có tổ chức
bài bản trong chương trình đào tạo của hiệp hội. Hiện nay, mỗi năm
VIFFAS tổ chức được 1-2 khóa nghiệp vụ, quy mô này là chưa tương xứng
với nhu cầu hiện tại và tương lai của các hội viên và ngoài hội viên.
VIFFAS hiện chưa thực hiện được chương trình đào tạo và tái đào tạo
khởi xướng bởi FIATA và AFFA hàng năm. Theo chúng tôi, đây là chương
trình rất phù hợp với ngành nghề logistics và có phần tài trợ của FIATA
theo đề nghị của từng quốc gia và hiệp hội của quốc gia đó.

education.jpgVề
mãng đào tạo nội bộ tại các công ty: do nguồn đào tạo chính quy thiếu
hụt nên các công ty sau khi tuyển dụng nhân viên đều phải tự trang bị
kiến thức nghề nghiệp bằng các khóa tự mở trong nội bộ công ty cho các
nhân viên mới với lực lượng giảng dạy là những cán bộ đang tại chức.
Lực lượng này là những người đang kinh doanh nên có nhiều kinh nghiệm
thực tế, tuy nhiên khả năng sư phạm và phương pháp truyền đạt chưa đảm
bảo. Điều này dẫn đến sự khập khễnh, chênh lệch về nghiệp vụ chuyên
môn, trình độ ngoại ngữ của nhân viên giữa các công ty. Sự thiếu hụt
này cần được ngành và các doanh nghiệp giải quyết nhanh chóng vì xu thế
chung trong giao nhận vận tải quốc tế nhất là thời kỳ hội nhập như hiện
nay đòi hỏi bắt buộc nhân viên phải có trình độ cao về ngoại ngữ,
chuyên môn sâu, có kiến thức rộng về địa lý, am tường luật lệ liên quan
đến xuất nhập khẩu, các quy định và luật Hải quan trong nước và quốc
tế, thông thạo và hiểu biết về pháp luật quốc gia và luật quốc tế, có
kiến thức về cả ngân hàng, bảo hiểm và hàng không, máy bay, tàu biển…

Về
định hướng phát triển nguồn nhân lực cho ngành logistics theo quan điểm
của VIFFAS là phát triển theo hướng chính quy, chuyên nghiệp và kế
hoạch phát triển dài hạn và cả ngắn hạn.

Trong chiến lược
dài hạn, hiệp hội đề nghị Chính phủ và các cơ quan chức năng tài trợ,
hỗ trợ, quan tâm trong xây dựng và hoạch định chính sách có định hướng,
liên quan đến ngành logistics. Thực hiện các văn bản dưới luật nhằm
hiện thực hóa Bộ luật thương mại, chương về logistics. Đề nghị mở các
bộ môn và khoa logistics trong các trường đại học, cao đẳng kinh tế
ngoại thương. Tìm kiếm các nguồn tài trợ trong nước và quốc tế cho các
chương trình đào tạo ngắn hạn trong và ngoài nước. Phối hợp và tranh
thủ hợp tác với các tổ chức FIATA, IATA và các tổ chức phi chính phủ
khác để có nguồn kinh phí đào tạo thường xuyên hơn.

Về tổ
chức tuyên truyền, VIFFAS nên tổ chức xuất bản một tờ tạp chí riêng
(như tờ Việt Nam Logistics chẳng hạn) cho mình để làm diễn đàn cho các
hội viên tham gia đóng góp ý kiến về các vấn đề thuộc về ngành nghề của
mình, có tiếng nói với chính phủ, các cơ quan quản lý và hoạch định
chính sách cũng như xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho ngành
logistics Việt Nam. Các chương trình đào tạo sẽ được thông báo rộng rãi
đến các hội viên để tích cực tham gia và tổ chức đào tạo. VIFFAS sẽ
cung cấp các sách báo, tài liệu nghiệp vụ cho các hội viên để tham
khảo.

Về ngắn hạn các công ty, doanh nghiệp có thể thông
báo cho Hiệp hội về nhu cầu đào tạo, các lĩnh vực quan tâm cũng như mời
các chuyên gia kinh nghiệm đào tạo nội bộ doanh nghiệp. Các doanh
nghiệp hiện nay đang có kế hoạch đầu tư con người để đảm bảo cạnh tranh
thắng lợi và cung cấp dịch vụ có hàm lượng chất xám cao hơn. Đào tạo và
chuyên môn hóa lực lượng lo thủ tục Hải quan trong các công ty giao
nhận quốc tế. Xây dựng kế hoạch, cử người đi tham quan, học hỏi ở nước
ngoài, có chính sách đãi ngộ tốt và xứng đáng với các nhân viên giỏi
chuyên môn, kỹ thuật. Đào tạo và tái đào tạo nguồn lực hiện có, thu hút
lao động từ xã hội có trình độ đại học, cao đẳng chuyên ngành liên
quan, am tường ngoại ngữ, có kiến thức địa lý, ngoại thương, cập nhật
thường xuyên kỹ thuật mới trong nghiệp vụ giao nhận vận tải quốc tế.
Các công ty cần có chương trình hỗ trợ sinh viên thực tập, thuyết trình về thực tiễn hoạt động
ngành hiện nay ở Việt Nam và trên thế giới cho sinh viên. Các công ty
phải có đóng góp vật chất cụ thể cho đào tạo, hỗ trợ chuyên môn cho các
trường nếu muốn sử dụng sinh viên tốt nghiệp từ những trường này.

Thực
hiện tốt các giải pháp có tính định hướng nói trên sẽ góp phần tăng
cường xây dựng và phát triển nguồn nhân lực cho ngành dịch vụ logistics
ở nước ta. Một nguồn nhân lực tốt, chất lượng sẽ là tiền đề cho sự phát
triển và tăng cường mạnh mẽ của các doanh nghiệp Việt Nam trong điều
kiện hội nhập trước và sau WTO. Các giải pháp về nguồn nhân lực nói
trên sẽ góp phần thúc đẩy kinh doanh giao nhận vận tải Việt Nam vượt
qua những khó khăn hiện tại để có thể vững bước vào thế kỷ 21 bằng
chính đôi chân của mình, lạc quan và thắng lợi.

Đỗ Xuân Quang – MBA

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: